gezin

Handbook of Family Literacy, Second edition

Ouders hebben veel invloed op de geletterdheid van hun kinderen. Die invloed is mede afhankelijk van de culturele achtergrond van de ouders en dan met name of zij uit een orale of uit een schriftelijke cultuur afkomstig zijn. Soms hebben ouders onvoldoende kennis en vaardigheden om hun kinderen adequaat te begeleiden in de ontwikkeling van taal en geletterdheid. Dit zet kinderen levenslang op achterstand op school, in werk en gezondheid. Sociaal-economische indicatoren spelen hierin een belangrijke rol.

De vraag is nu of alle kinderen voldoende geletterd kunnen worden om hun potentieel volledig te benutten. In het Handbook of Family Literacy wordt ingegaan op alle aspecten en mogelijkheden, op programma’s en onderzoeken betreffende family literacy en zoekt daarmee naar antwoorden op deze vraag.

In het Handbook of Family Literacy worden theoretische achtergronden en interventies beschreven. Het handboek bestaat uit zes delen:

  1. Overzicht van family literacy
  2. Taalontwikkeling en ontwikkeling van geletterdheid bij jonge kinderen
  3. Ouderbetrokkenheid en volwasseneneducatie
  4. Cultuur en diversiteit
  5. Family literacy wereldwijd
  6. Kwaliteit en betrouwbaarheid in family literacy

Deze samenvatting betreft alleen het eerste deel: ‘Overzicht van family literacy’. Beschrijvingen van de andere delen zijn elders op het literatuuroverzicht van deze website te vinden.

Wat is family literacy?

  • Een manier van omgaan met taal/geletterdheid in gezinnen
  • Een manier om taal/geletterdheid te ondersteunen in gezinnen

Uit de definitie van Unesco 2004 wordt duidelijk dat het begrip ‘geletterdheid’ zich heeft ontwikkeld van smal naar breed: “Geletterdheid is het vermogen om gedrukte en geschreven materiaal te identificeren, begrijpen, interpreteren, creëren en om te communiceren in diverse contexten. Onder geletterdheid valt een continuüm van leren en van mogelijkheden voor mensen om hun doelen te bereiken en voluit te participeren in hun eigen omgeving en in de maatschappij.”

Hieruit volgt deze definitie van family literacy: “Geletterdheid en mondelinge taalvaardigheid in gezinnen en ondersteunende vaardigheden om kinderen te ondersteunen bij het leren van taal en geletterdheid”.

Family literacy interventies

Programma’s voor family literacy richten zich op kinderen en ouders en op het versterken van vaardigheden bij ouders om hun kinderen te ondersteunen bij de ontwikkeling van geletterdheid.

Hieruit volgen de volgende interventies:

  • Interactieve training van geletterdheid van kinderen en ouders
  • Training van ouders voor verrijking van het educatief thuismilieu.Ouders worden gezien als de eerste leerkracht van hun kinderen
  • Trainen van geletterdheid van ouders, gericht op economische zelfstandigheid en zelfredzaamheid
  • Leeftijdsadequate voorbereiding van kinderen op school en leven (VVE)

Theoretische achtergrond van family literacy

In de uitwerking van family literacy wordt gebruik gemaakt van de ideeën van Bronfenbrenner en Vygotsky. Bronfenbrenner gaat uit van een ecologisch model: de volwassen leerder is deel van een systeem en is afhankelijk van een complex samenspel van de omgeving. Elementen hierin zijn: proces – persoon – context – tijd. Een kind ontwikkelt zich in een complexe wederzijdse activiteit met mensen in een wederzijdse, irrationele en emotionele verbinding. De ideeën van Bronfenbrenner zijn gebaseerd op het gedachtengoed van Vygotsky’s sociaal constructivisme, van leren in een sociale setting, waarbij het kind de juiste ondersteuning krijgt om een stapje verder te doen (scaffolding). Vanuit deze ideeën ziet men een grote invloed van ouders op de geletterdheid van kinderen.

De noodzaak van family literacy

Uit onderzoek blijkt dat er ook in de westerse wereld nog veel laaggeletterde volwassenen zijn. Ook is duidelijk dat een groot aantal kinderen achterblijft in het leren lezen en schrijven. Gezinnen spelen daarin een belangrijke rol. Al in de voorschoolse periode wordt de basis voor het lezen en schrijven gelegd. Mondelinge taal- en interactiepatronen in gezinnen zijn bepalend voor de ontwikkeling van geletterdheid. Het leesniveau van moeders en het gemiddeld inkomen in de woonomgeving zijn de belangrijkste verklaringen voor verschillen tussen kinderen. Een goede manier om de basis van kinderen te versterken is interactief (dialoog) lezen.

Een punt van zorg is migratie. Migratie en immigratie hebben zowel invloed op de geletterdheid van gezinnen als op het beleid van overheden. Onderwerpen die van belang zijn:

  • Mate van geletterdheid in de eerste taal
  • Onderhoud van de eerste taal

De noodzaak van family literacy is onmiskenbaar. In de overige artikelen in het Handbook of Family Literacy wordt uitgebreid ingegaan op effectieve manieren om hier verder vorm en inhoud aan te geven.

Meer informatie

Handbook of Family Literacy