onderzoek

Leren lezen als dertiger transformeert gebieden diep in het brein

Wanneer je leert lezen als je in de dertig bent, verandert er veel in je brein. Onverwacht vonden wetenschappers ook fundamentele veranderingen in evolutionair oude gebieden diep in het brein. Dat onderzochten ze in een groep analfabete Indiase vrouwen, die zes maanden leerden lezen en schrijven. Het internationale onderzoeksteam onder leiding van het Nijmeegse Max Planck Institute voor Psycholinguïstiek (MPI) publiceert de resultaten op 24 mei in Science Advances.

Terwijl we leren lezen, vindt in ons brein een soort recycle-proces plaats. Hersengebieden die betrokken zijn bij het herkennen van complexe objecten zoals gezichten, raken actief bij het vertalen van letters naar taal. Sommige gebieden is ons visuele brein worden daardoor een soort interface tussen de visuele gebieden in ons brein en de gebieden die betrokken zijn bij taal.

‘Tot nu toe dachten we dat deze veranderingen alleen plaatsvonden in de buitenste laag van ons brein, de cortex’, aldus taalwetenschapper Falk Huettig van het Nijmeegse Max Planck Instituut en Donders Institute, die de studie leidde. ‘Van de cortex weten we dat die zich snel aanpast aan nieuwe omstandigheden.’ Samen met collega’s uit onder meer Leipzig (Duitsland) en Hyderabad (India) ontdekte Huettig dat – ondanks eerdere aannames – ook structuren diep in het brein grote veranderingen ondergaan wanneer je als volwassene leert lezen en schrijven. Bijvoorbeeld in de thalamus, een hersenstructuur die sensorische informatie uit de zintuigen ‘doorzet’ naar de rest van de cortex, en ook in de hersenstam, die vitale functies zoals ademhaling en hartslag reguleert.

Het team deed dit onderzoek in India, waar analfabetisme veel voorkomt: 39% van de bevolking kan niet lezen en/of schrijven. Door armoede is onderwijs voor velen niet toegankelijk, en dat geldt nog sterker voor vrouwen. De Indiase vrouwen die aan de studie meededen, allemaal rond de dertig jaar oud, konden voor de training geen woord lezen of schrijven in Hindi: een van de officiële talen in India. Na zes maanden training hadden de vrouwen een leesniveau vergelijkbaar met dat in groep 3. De deelnemers waren afkomstig uit twee dorpen in Noord-India, en waren allemaal lid van dezelfde sociale klasse zodat deze factor geen invloed kon hebben op de resultaten. De hersenscans werden uitgevoerd in de Indiase stad Lucknow, zo’n drie uur rijden vanaf hun woonplaats.

Analfabete Indiase vrouwen leerden zes maanden lezen en schrijven. Tijdens die periode onderzochten Nijmeegse taalwetenschappers de veranderingen in hun brein. Hersenscans laten zien dat evolutionair oude gebieden diep in het brein fundamenteel veranderen tijdens het leren van de nieuwe lees- en schrijfvaardigheden (© Max Planck Institute for Psycholinguistics).

De leerprestaties van de deelnemers zijn niet alleen indrukwekkend, ze werpen ook nieuw licht op leesstoornissen zoals dyslexie. Een mogelijke verklaring voor dyslexie is een disfunctionerende thalamus, waardoor informatie uit de zintuigen niet goed wordt overgebracht naar de rest van het brein. Nu wetenschappers weten dat een paar maanden leestraining fundamentele veranderingen in de thalamus veroorzaakt, moet die hypothese beter onderzocht worden. ‘Alleen studies die het brein zowel bekijken voordat je leert lezen, en daarna – op verschillende momenten bovendien – kunnen meer duidelijkheid brengen over dit soort vragen’, aldus Huettig.

> Meer informatie in het persbericht van het Nijmeegse Max Planck Institute

Publicatie:

Skeide, M., Kumar, M., Mishra, R. K., Tripathi, V.N., Guleria, A., Singh, J.P., Eisner, F., & Huettig, F. (2017). Learning to read alters cortico-subcortical cross-talk in the visual system of illiterates. Science Advances

Meer weten? Neem contact op met

http://www.ru.nl/nieuws-agenda/nieuws/vm/donders/cognitive-neuroscien

ce/2017/leren-lezen-brein/