onderzoek

De Koninklijke Bibliotheek publiceert onderzoek naar bibliotheek en basisvaardigheden

De Koninklijke Bibliotheek (KB) heeft de resultaten bekendgemaakt van onderzoek naar het aanbod op het gebied van basisvaardigheden voor volwassenen dat jaarlijks wordt uitgevoerd via het bibliotheekonderzoeks-platform (BOP). De KB constateert onder andere dat alle deelnemende bibliotheken producten en/of diensten aanbieden voor één of meer basisvaardigheden voor volwassenen, met name diensten die gericht zijn op het verbeteren van digitale vaardigheden.
Aan de via het Bibliotheekonderzoeksplatform (BOP) uitgevoerde enquête hebben 126 van de 147 benaderde (basis)bibliotheken deelgenomen.

Het onderzoek heeft betrekking op de dienstverlening op het gebied van taalvaardigheid, rekenvaardigheid en digitale vaardigheden en de domeinen gezin, gezondheid, werk & inkomen, die door bibliotheken wordt verzorgd in de vorm van cursussen, trainingen en workshops, losse (eenmalige) activiteiten en informatiebijeenkomsten; persoonlijke begeleiding en advies, doorverwijzing naar instanties, inloopspreekuren en oefenmogelijkheden, zo wordt gespecificeerd in de samenvatting bij het onderzoeksrapport, getiteld Dienstverlening openbare bibliotheken rondom basisvaardigheden voor volwassenen. Onderzoeksresultaten BOP-enquête Basisvaardigheden 18+, 2017 (pdf) De KB publiceerde eerder onderzoeken naar de dienstverlening op het gebied van basisvaardigheden voor de jaren 2016 en 2015.

Aangeboden diensten en producten
In het rapport wordt onder andere geconstateerd dat alle aan de BOP-enquête deelnemende bibliotheken producten en/of diensten aanbieden voor één of meer basisvaardigheden voor volwassenen. Digitale vaardigheden worden aangeboden in nagenoeg alle bibliotheken (98%) en ook is er veel aanbod beschikbaar op het gebied van e-overheid (94%). Producten en diensten rondom taal worden ook door nagenoeg alle bibliotheken aangeboden; NT2 -taalvaardigheid- (96%) en NT1 -lezen en schrijven (90%). Deze cijfers wijken niet heel erg af van die van vorig jaar.
Op andere gebieden zijn er wel wat grotere verschillen met vorig jaar zichtbaar: 54% van de bibliotheken biedt producten en diensten aan op het gebied van werk & sollicitatie (was vorig jaar 45%). De domeinen ‘gezondheid, zorg en welzijn’ (36% – in 2016: 29%), ‘juridisch’ (25% – in 2016: 20%), ‘rekenen’ (25% – in 2016: 19%) en ‘sociale vaardigheden’ (17% – in 2016: 15% ) zijn relatief minder in het aanbod van de bibliotheken vertegenwoordigd. Het domein ‘gezin’ wordt door 52% van de bibliotheken genoemd.

Gegeven bovengenoemde cijfers is het niet verrassend dat digibeten (98% – in 2016: 92%) en laaggeletterden de meest bediende doelgroepen zijn. Daarna volgen de doelgroepen inburgeraars/vluchtelingen (87%), senioren (84%), mensen met een lage sociaaleconomische status (62% – in 2016: 53%), werkzoekenden (44%). Bij bijna alle doelgroepen valt een groei te zien van enkele procenten ten opzichte van 2016 (met uitzondering van de digibeten en de mensen met een lage sociaaleconomische status waar sprake is van een wat grotere groei).

Op het gebied van digitale vaardigheden is een toename te zien in het aanbod van de landelijke programma’s Klik & Tik en Digisterker ten opzichte van 2016: respectievelijk van 88% naar 94% en van 87% naar 95%. Naast de landelijke programma’s biedt bijna de helft van de bibliotheken (46%) een zelf ontwikkeld programma aan. 24% van de bibliotheken maakt gebruik van een ander (commercieel) programma of cursus, een daling van 8% ten opzichte van 2016.

Een belangrijke doelstelling van het programma ‘de Bibliotheek en basisvaardigheden’ is dat elke bibliotheek in 2018 een Taalhuis heeft. Van alle responderende bibliotheken heeft in 2017 94% minimaal 1 Taalhuis in haar werkgebied, een stijging ten opzichte van 2016, toen 80% van de bibliotheken een Taalhuis in het werkgebied had. Halverwege 2018 is de doelstelling behaald, alle bibliotheken hebben op het moment van schrijven een taalhuis, aldus het rapport. Van de bibliotheken die een Taalhuis in het werkgebied hebben, heeft de helft (56%) een coördinerende rol. Eén op de drie is één van de partners van het Taalhuis. Een kleine groep is alleen verwijzend betrokken bij een Taalhuis of stelt alleen faciliteiten beschikbaar.

Van de bibliotheken die reageerden biedt 54% producten en diensten aan op het gebied van werk & sollicitatie. Binnen dit domein worden vooral Walk&Talks (66%) en sollicitatietrainingen (53%) aangeboden. Eén op de drie bibliotheken biedt producten / diensten aan op het gebied van gezondheid, zorg en welzijn. Het aanbod bestaat meestal uit informatie verschaffen (76%), gevolgd door het aanbieden van inloopspreekuren van zorgverleners / maatschappelijke dienstverleners (53%). Ten opzichte van 2016 bieden meer bibliotheken inloopspreekuren van zorgverleners / maatschappelijke dienstverleners aan (53% t.o.v. 26%).

Belangrijke samenwerkingspartners op het gebied van basisvaardigheden zijn gemeenten (97%), Stichting Lezen & Schrijven (93%), instellingen voor beroepsonderwijs (76%) en Vluchtelingenwerk (63%). In de samenwerking met de gemeente vindt 58% van de bibliotheken dat de gemeente voldoende de regierol neemt. 27% van de bibliotheken vindt dat de gemeente dit onvoldoende doet.

Personeel en vrijwilligers
Alle responderende bibliotheken hebben personeel beschikbaar voor de dienstverlening basisvaardigheden volwassenen, maar de rol van vrijwilligers wordt steeds belangrijker. In 2017 steeg de inzet van vrijwilligers op dit gebied naar 94%, terwijl dat in 2016 nog 84% was. Gemiddeld wordt per bibliotheek 1,3 fte ingezet voor de dienstverlening op het gebied van basisvaardigheden. Het aantal vrijwilligers dat wordt ingezet voor basisvaardigheden verschilt sterk per bibliotheek. Hoe groter de bibliotheek, hoe meer vrijwilligers er werkzaam zijn. Gemiddeld werden in 2017 49 vrijwilligers ingezet voor basisvaardigheden. Dit is een verhoging ten opzichte van 2016, toen werden er gemiddeld 37 vrijwilligers ingezet. Deze stijging komt vooral voor bij grotere bibliotheken. Een vrijwilliger werkt gemiddeld 2,5 uur per week met het thema basisvaardigheden in de bibliotheek. Vrijwilligers worden vooral ingezet voor uitvoerende werkzaamheden, zoals ondersteuning bij het oefenen van digitale vaardigheden (87%), het begeleiden van workshops (74%) en conversatielessen (69%). In 2017 worden er meer vrijwilligers ingezet voor de begeleiding van workshops /leesclubjes dan in 2016 (74% t.o.v. 59%).

Financiering
Net als in 2016 hebben veruit de meeste van de responderende bibliotheken budget vrijgemaakt in de reguliere begroting ter bekostiging van de activiteiten in het kader van basisvaardigheden voor volwassenen. Gemeenten (67%) en centrumgemeenten (WEB-middelen) (58%) worden daarna vaak genoemd als financieringsbron voor basisvaardigheden. Omdat slechts een klein gedeelte van de bibliotheken weet hoeveel budget er door de bibliotheek zelf is vrijgemaakt voor de dienstverlening basisvaardigheden zijn deze cijfers niet gerapporteerd. Daarnaast ontvangen veel responderende bibliotheken subsidies van de Belastingdienst (via de KB) (79%) en van de Stichting Lezen & Schrijven (31%)

De KB spreekt verder van een professionaliseringsslag omdat er meer gebruik wordt gemaakt van landelijk ingekochte educatieve materialen en omdat bibliotheken meer aandacht besteden aan het meten van de opbrengsten van de dienstverlening.

Knelpunten en successen
Ook dit jaar werden er ook enkele knelpunten genoemd. Net als in 2016 blijkt de doelgroep ook in 2017 nog steeds moeilijk te bereiken (door 69% van de deelnemende bibliotheken genoemd). Met name de NT1-doelgroep blijkt moeilijk te bereiken (95%), gevolgd door mensen met een lage sociaaleconomische status (43%). Ook onvoldoende financiering (54%; was vorig jaar 50%) en onvoldoende personele bezetting (44%; was vorig jaar 47%) worden vaak als knelpunten ervaren. Andere knelpunten die genoemd worden zijn verder: onvoldoende zicht op de effectiviteit van onze dienstverlening (22%; was 12% in 2016) en onvoldoende beleidsprioriteit bij gemeente (20%; was 22% in 2016).

Vooruitbik
Tenslotte hebben de onderzoekers de deelnemende bibliotheken gevraagd vooruit te blikken. Bibliotheken gaan zich in 2018 op verschillende punten inzetten als het gaat om de dienstverlening basisvaardigheden voor volwassenen. Meest genoemd zijn de focus op laagtaalvaardige ouders (58%), het aantrekken en bereiken van nieuwe doelgroepen (55%) en de uitbreiding van het aanbod (54%).

Het onderzoek is te vinden op het Bibliotheekonderzoeksplatform. In aanvulling op de landelijke rapportage hebben alle deelnemende bibliotheken een individueel rapport ontvangen, waarin de resultaten van de bibliotheek worden afgezet tegen de landelijke cijfers, de resultaten van de provincie en bibliotheken van vergelijkbare grootte.

BRON: bibliotheekblad