onderzoek

Communicatie tussen leerkracht en ouders in het primair onderwijs

Bij de communicatie tussen leerkrachten en ouders blijkt vooral versterking van de individuele relaties van belang te zijn. Vanuit deze basis zijn groepsgerichte ouderactiviteiten effectiever. Partnerschap tussen leerkrachten en (allochtone) ouders is in ontwikkeling. Een goede wederzijdse communicatie is een voorwaarde voor dit partnerschap. Dit onderzoek wil een bijdrage leveren aan het faciliteren van de interculturele ontmoetingen tussen allochtone ouders en veelal autochtone leerkrachten.

Het onderzoeksrapport beschrijft een casestudy waarin onderzocht wordt hoe de communicatie tussen leerkrachten en allochtone ouders verloopt, welke factoren het al dan niet goed verlopen van de communicatie beïnvloeden en hoe de onderlinge communicatie verbeterd kan worden.
Vier basisscholen hebben als cases gediend. De kern van het onderzoek wordt gevormd door diepte-interviews met ouders en leerkrachten van de scholen. Om te zien hoe de communicatie tussen de ouders en de leerkrachten in de praktijk verloopt, zijn een aantal gesprekken geobserveerd. Tevens heeft er een documentanalyse plaatsgevonden om inzicht te verkrijgen in het beleid van de school betreffende de culturele diversiteit en de oudercontacten. Per basisschool zijn de onderzoeksbevindingen beschreven en geanalyseerd.

Het verloop van de communicatie tussen leerkrachten en allochtone ouders

Op de vier scholen zijn de volgende contactmomenten tussen leerkrachten en ouders terug te vinden:

  • Intakegesprekken
  • Tienminutengesprekken
  • Extra gesprekken op initiatief van de school of de ouders
  • Informele gesprekken bij de deur of op het plein
  • Eventuele huisbezoeken
  • Schooladviesgesprekken

In het algemeen komt er een positief beeld naar voren. Zowel leerkrachten als ouders zijn redelijk tevreden over het verloop van de communicatie. Wel is er sprake van wisselende tevredenheid over de contactmomenten bij de leerkrachten en bij de ouders. Het contact bestaat nu voornamelijk uit informatieoverdracht van de school naar de ouders. De conclusie is dat de omvang en de aard van deze communicatie te beperkt is om van echt partnerschap te kunnen spreken.

Factoren van invloed op de onderlinge communicatie

Situaties van interculturele communicatie worden beïnvloed door verschillende factoren, waaronder:

  • Cultuurverschillen
  • Beeldvorming
  • Context van de communicatie

De visies van leerkrachten en ouders op de wederzijdse verantwoordelijkheid voor de schoolloopbaan en ontwikkeling van het kind verschillen niet veel van elkaar. De vermeende cultuurverschillen op dit gebied blijken groter dan de werkelijke. Dit biedt perspectieven voor het verbeteren van de communicatie. Negatieve beeldvorming is een knelpunt, dit blijkt veel invloed te op de communicatie te hebben. Wat de context betreft valt het op dat de meest gemotiveerde leerkrachten het meest ontevreden over de communicatie zijn. Mogelijk hangt dit samen met het feit dat ze hogere ambities op het gebied van ouderbeleid hebben.

Mogelijkheden voor het verbeteren van de onderlinge communicatie

Er zou vooral ingezet moeten worden op het versterken van individuele relaties tussen leerkrachten en ouders. Hierbij staat het belang van het individuele kind centraal. Eventuele aanvullende groepsgerichte ouderactiviteiten zullen vanuit een dergelijke verstevigde basisrelatie waarschijnlijk een grotere effectiviteit kennen.

Adviezen voor verbetering van de communicatie:

  • De school moet een duidelijke visie hebben over wat ze met de ouders willen bereiken. Vertaal deze visie naar een beleid, en communiceer hier duidelijk over naar de ouders.
  • Oudergesprekken moeten een brede opzet krijgen en gericht zijn op informatie-uitwisseling en niet alleen op informatieoverdracht. Zorg voor tweerichtingsverkeer.
  • Maak meer tijd vrij voor contactmomenten.
  • De school moet een duidelijk standpunt innemen ten aanzien van het beheersen van de Nederlandse taal. Daarbij is het ook van belang te taalbarrière te relativeren. De omvang van het taalprobleem wordt vaak overschat.
  • Individuele contacten sluiten het beste aan bij de behoeften van de ouders. Houd bij groepsactiviteiten duidelijk voor ogen welk doel er nagestreefd wordt en welke ouders hiervoor bereikt moeten worden.
  • De school moet een heldere visie hebben over welk onderwijsondersteunend gedrag wenselijk is en gestimuleerd moet worden.
  • Ouders en leerkrachten moeten samen mogelijke oorzaken en oplossingen bespreken. Op deze manier ontstaan er gelijkwaardige gesprekspartners.
  • Er moet geïnvesteerd worden in rapportbesprekingen, zodat er een gezamenlijk perspectief op de ontwikkeling van het kind ontstaat.

Meer informatie