gezondheid

“Hoe moet ik de antibiotica in het oor doen?”

Met de handreiking ‘Aandacht voor zelfmanagement én gezondheidsvaardigheden’ verbeter je als zorgverlener in zeven stappen de zorg voor mensen die minder gezondheidsvaardig zijn én het zelfmanagement van deze patiënten. Verschillende huisartsenpraktijken in uiteenlopende regio’s, waaronder Schiedam en Kerkrade, hebben de handreiking drie jaar lang getest. Wat heeft de nieuwe aanpak hen opgeleverd? Lees hier hun ervaringen.

“Wat kunnen we anders doen?”

Projectleider en verpleegkundig specialist Aryaan Bovenberg van huisartsenpraktijk Damzicht in Schiedam licht toe waarom de praktijk met de pilot mee wilde doen: “Onze praktijk ligt in een wijk waar veel mensen met een laag opleidingsniveau wonen. Patiënten met een chronische ziekte komen vier keer per jaar bij ons op consult. Wij geven informatie, doen controles en proberen ze te motiveren om gezonder te leven. Na zo’n consult zijn ze weer drie maanden uit beeld en als je ze terugziet, is er vaak niets veranderd. We vroegen ons af: wat doen we verkeerd en hoe kan het anders? Nu we met de handreiking werken, komen we erachter hoeveel van onze cliënten laaggeletterd zijn. Mensen geven dat zelf niet aan, vaak uit schaamte. Je denkt dan, ten onrechte, dat de informatie goed is overgekomen.”

“Hoe moet ik de antibiotica dan in het oor doen?”

Aryaan illustreert dit met een voorbeeld: “Laatst kwam een vrouw op het consult met haar kind van drie jaar. Het meisje had een middenoorontsteking en we schreven haar antibiotica voor. Ondanks dat ik voldoende tijd had genomen om alles goed uit te leggen, vroeg de moeder voordat ze wegging: ‘Maar hoe moet ik de antibiotica dan in het oor doen?’ Wat voor mij heel vanzelfsprekend was, was dat voor haar niet!”

Bewustwording

Over de deelname van gezondheidscentrum Terwinselen in Kerkrade vertelt praktijkverpleegkundige Diana Terwint: “Volgens de cijfers zijn er in onze regio in Limburg veel laaggeletterde mensen. Maar we herkennen ze niet goed. Het was voor ons duidelijk dat we hier nog een inhaalslag te maken hadden. Het project heeft ons opgeleverd dat we heel bewust met de doelgroep omgaan: welke patiënten zijn het, wat kunnen we voor hen betekenen, wat kunnen we zelf veranderen, hoe kan de patiënt zo makkelijk mogelijk tot een betere gezondheid komen?” Alleen al door bezig te zijn met dit soort vragen is winst te behalen, weet ze. “Doordat de zorgverlener de patiënt specifiekere vragen stelt, gaat deze bewuster nadenken over zijn gezondheid.”

Cliëntenpanel denkt mee

Een van de stappen in de handreiking is het samenstellen van een cliëntenpanel van mensen met lage gezondheidsvaardigheden. Je kunt ook een paar mensen vragen om deel te nemen in de projectgroep. Huisarts René Koop van huisartsenpraktijk Damzicht in Schiedam licht toe: “We gaan met hen in gesprek over de praktijk. Hoe ervaar je het contact met de huisarts? Krijg je de informatie die je wilt? Houden we voldoende rekening met mensen zoals jij? Dat levert veel bruikbare informatie op waar we mee verder kunnen.” Diana beaamt dit: “Voor meer bewustwording heb je écht een ervaringsdeskundige nodig. Wij leerden bijvoorbeeld dat deze mensen dingen niet durven te zeggen. Ze krijgen medicijnen en hebben geen idee wat ze ermee moeten doen. Onze rol is daarom ook om patiënten te helpen hun vragen te stellen.”

Huisarts René Koop vertelt wat het project hem en zijn team opleverde

Veilige sfeer

Diana: “Wij zijn met de ervaringsdeskundigen door de praktijk gaan lopen om te kijken wat zij niet duidelijk vonden aan informatie. Aan de hand hiervan hebben we de praktijk aangepast, onder andere met een wachtkamerfilm en speciale bordjes met pictogrammen in plaats van letters, zodat voor iedereen duidelijk is waar bijvoorbeeld de tandarts zit. Ook het creëren van een veilige sfeer is essentieel. We weten dat de doelgroep vaak niet zelf om hulp vraagt. Als de patiënt zich bij de ene zorgverlener wel durft te uiten en bij de andere niet, dan geven ze deze signalen aan elkaar door. Zo leren we van elkaar.”

Non-verbale communicatie

Aryaan vult aan: “Wij vragen nu ook aan mensen of ze laaggeletterd zijn. Dat was best moeilijk in het begin. Maar al snel bleek dat mensen vaak opgelucht zijn als je erover begint. Ik vraag nu na of de informatie goed is overgekomen. Maar ook mijn non-verbale communicatie pas ik aan. Ik probeer mensen te laten voelen dat ik de tijd voor ze neem.”

Olievlek

Hoe merk je dat de nieuwe aanpak werkt? “Door de methodiek pak ik dingen anders aan”, vertelt Aryaan. “Ik zie bijvoorbeeld regelmatig een Servisch echtpaar van rond de zestig. Ze hebben diabetes, spreken slecht Nederlands en hebben minder goede gezondheidsvaardigheden. De afgelopen jaren hebben we met moeite de diabetes onder controle gekregen. Dankzij de nieuwe aanpak gaat het nu veel beter met hen. Ze begrijpen me beter, er is vertrouwen en ze gaan aan de slag met mijn adviezen over afvallen, bewegen en gezond eten. En wat zo leuk is: ze geven de adviezen ook door aan anderen. Dat is precies de olievlek die je wilt hebben: adviezen vanuit de directe omgeving en de eigen cultuur, in plaats van de professional die een advies oplegt.”

Deel succesmomentjes!

Volgens haar is het ook belangrijk om regelmatig collega’s erbij te betrekken en succesmomentjes te delen. “Dan merk je dat collega’s ook enthousiast worden. We organiseren intervisiebijeenkomsten met de praktijkondersteuners en de huisartsen. Daarin komen vragen aan bod als: Hoe pak jij het aan? Hoe ga jij om met een laagtaalvaardige cliënt? Hoe zou het beter kunnen? Door daar regelmatig over te praten leer je van elkaars ervaringen.”

Doorverwijzen

Verwijzen jullie ook mensen door naar een taalcursus? Diana: “Inmiddels hebben we goed contact met een taalconsulente, die door de gemeente Kerkrade is aangesteld. Zij weet wat er allemaal bestaat om laaggeletterdheid aan te pakken. Regelmatig verwijs ik patiënten naar haar door. Maar alleen verwijzen is niet genoeg. Je moet mensen met laaggeletterdheid ook aan de hand nemen, erop terugkomen en vragen of het hen gelukt is en wat hun ervaringen zijn. Ook is het belangrijk dat je goed en vaak contact hebt met de mensen naar wie je verwijst.”

De ervaringsdeskundige aan het woord

Wat vinden de ervaringsdeskundigen er zelf van? Een van hen, betrokken bij de invoering van de handreiking, vindt dat meer huisartsenpraktijken ermee aan de slag moeten. “Er zijn heel veel mensen zoals ik. We hebben allemaal ons eigen verhaal. Het is fijn om te merken dat ze moeite voor je doen. Dat ze ons beter willen begrijpen en rekening met ons houden, zodat wij ook ons verhaal kwijt kunnen. Zo wordt iedereen goed geholpen, of je nu laaggeletterd bent of niet.”

Meer informatie

In dit artikel vind je meer informatie over de handreiking.

Download hier de handreiking

Voorbeeld: Factsheet praktijkkaart praktijk Terwinselen.

Bron: www.zorgvoorbeter.nl

Voorbeeld uit de handreiking